AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTo2MzJhZTNlOC0xYjg1LTQ2NDMtYmQ5Zi0wMDJmOTAzYTBlZWEAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaDx3/ShL6iWtw+UX5coxoGUAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDowYzA0NTFiYy0wMmU1LTRjMWUtYjM2OS00ODk3MDlhZTM3NWFscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNo1+GgxRjlIRRZHr3ZPg4m1QAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggPBQiOlp4vKGPvcInVBkQxK9+StgPen2eW61mw3q4CEikZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaI3RFdF0+p/1Y0Vozp/a2WYAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRNAAAAAAAAAAAAAAAAAGRoYXNoWCCuK9RhdvZQ2WpsEtEBlBl/Zgnk0Y3mdNXM4VBm3HZy+mRuYW1lbmp1bWJmIG1hbmlmZXN0amV4Y2x1c2lvbnOBomVzdGFydBiXZmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjYzMmFlM2U4LTFiODUtNDY0My1iZDlmLTAwMmY5MDNhMGVlYS9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOjg2ZDEzMGU5LWE4ZTAtNGRkZS1hNDZkLTczNmIxM2ZiN2M0N3JjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCA8FCI6Wni8oY+9widUGRDEr35K2A96fZ5brWbDergISKJjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFgg6Q/nOMtHhZb9jHfKPtmqXExHAHbQE75pLJBgEJphzpGiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggvLNEp51THRqQw0hrlfKJsTmuZMN1BXJcjrm1LH7H3WB0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQN+nHwJIMAFtOTqX0JWrC6CYMgu+f9Fsleq1fsk9tbSwe8QtD+n1Ys4p9B6qw+j77VN4O/frDGyB169HNQdfCn4= Malaqbi Malaqbi.comMudah Dimengerti
Kolom

Paradoks Konservasi : Saat Badak Jadi Alibi

✍️ · 🗓 18 November 2026 · 👁 24 dibaca

Ilustrasi AI

Oleh : Ganapati
Wacana pemindahan sebagian populasi badak Jawa (Rhinoceros sondaicus) dari habitat alaminya di Taman Nasional Ujung Kulon (TNUK), Banten, menuju Taman Nasional Alas Purwo, Jawa Timur, memicu gelombang kritik keras.

Pemerintah, melalui Utusan Khusus Presiden Bidang Iklim dan Energi Hashim Djojohadikusumo, mengemukakan alasan klasik, mitigasi bencana. Ancaman aktivitas vulkanis Gunung Anak Krakatau dan potensi tsunami dinilai dapat menyapu habis satu-satunya populasi badak Jawa yang tersisa di muka bumi.

Sekilas, gagasan menciptakan habitat kedua terdengar visioner dan penuh empati terhadap kelestarian satwa purba tersebut. Namun, jika ditelaah lebih dalam menggunakan kacamata ekologi dan tata kelola lingkungan hidup, kebijakan ini justru menyimpan risiko fatal sekaligus memantik kecurigaan publik terkait adanya agenda ekonomi tersembunyi.

Dari pendekatan lingkungan hidup, konservasi satwa liar tidak pernah sesederhana memindahkan objek dari satu titik koordinat ke titik lainnya. Badak Jawa adalah spesies yang sangat sensitif, soliter, dan memiliki ikatan ekologis yang spesifik dengan lanskap Ujung Kulon, mulai dari ketersediaan puluhan jenis pakan vegetasi lokal, kubangan lumpur alami, hingga struktur mikro-habitat yang telah terbentuk selama ribuan tahun. Memaksa satwa dengan populasi yang sangat kritis ini menjalani proses translokasi lintas pulau sejauh ratusan kilometer adalah perjudian ekologis berisiko tinggi. 

Sejarah konservasi telah memberikan peringatan pahit. Stres akibat penangkapan, perjalanan panjang, serta kegagalan beradaptasi dengan ekosistem dan patogen baru di Alas Purwo berpotensi memicu kematian. Dalam populasi yang jumlahnya hanya puluhan ekor, kehilangan satu individu saja merupakan tragedi genetik yang tidak tergantikan.

Alih-alih menjadi solusi penyelamatan, translokasi yang terburu-buru justru dapat mempercepat kepunahan. Jika mitigasi bencana alam menjadi alasan utama, pendekatan ekologis yang paling rasional adalah memperkuat ketahanan ekosistem di dalam lanskap Banten itu sendiri, seperti memperluas koridor hijau ke wilayah daratan yang lebih tinggi dan aman dari jangkauan tsunami, sembari memperbaiki kualitas pakan serta menekan perburuan liar di TNUK.

Kecanggungan logika ekologis inilah yang membuat publik dan organisasi lingkungan hidup seperti WALHI mencium adanya aroma kepentingan lain di balik narasi "penyelamatan satwa".

Kecurigaan tersebut bukan sekadar teori konspirasi tanpa dasar. Penetapan kawasan di sekitar Pandeglang dan perairan Ujung Kulon ke dalam peta Wilayah Usaha Pertambangan (WUP) melalui regulasi sektor energi dan mineral pada awal tahun 2026 menjadi potongan puzzle yang sulit diabaikan. Wilayah Banten bagian selatan memang diketahui menyimpan potensi cadangan mineral logam, termasuk urat-urat kuarsa yang mengandung emas.

Dalam politik tata ruang di Indonesia, keberadaan satwa dilindungi berstatus kritis sering kali menjadi "benteng terakhir" yang menghambat ekspansi industri ekstraktif.

Selama badak Jawa berada di Ujung Kulon, status perlindungan mutlak kawasan tersebut mustahil diganggu gugat oleh izin pertambangan maupun proyek infrastruktur pendukungnya. Namun, skenario berubah drastis jika sebagian populasi badak tersebut berhasil direlokasi ke Jawa Timur.

Pemindahan satwa ikonik ini berpotensi melemahkan urgensi perlindungan ketat di kawasan penyangga maupun zona inti TNUK. Perlahan tapi pasti, narasi konservasi dapat bergeser, dari kawasan suaka yang tidak boleh disentuh, menjadi wilayah yang "fleksibel" untuk dieksplorasi sumber daya mineralnya atas nama pembangunan dan hilirisasi.

Lebih jauh lagi, paradoks kebijakan terlihat jelas ketika pemerintah mengkhawatirkan keselamatan puluhan ekor badak dari ancaman letusan Gunung Anak Krakatau, tetapi di saat yang sama tidak menunjukkan urgensi serupa terhadap ratusan ribu warga pesisir Selat Sunda yang bermukim di zona rawan bencana yang sama.

Ketimpangan logika ini memperkuat dugaan bahwa satwa liar sedang dijadikan instrumen legitimasi kebijakan. Alam dan satwa dilindungi seolah diposisikan sebagai penghalang investasi yang harus "dipinggirkan" secara halus dengan bungkus filantropi lingkungan dan pendanaan iklim internasional.

Pada akhirnya, kelestarian lingkungan hidup menuntut kejujuran kebijakan. Konservasi sejati berpijak pada prinsip kehati-hatian (precautionary principle) dan penghormatan terhadap hakikat alam, bukan pada kalkulasi komoditas di bawah permukaan tanah.

Jika pemerintah benar-benar berkomitmen menyelamatkan badak Jawa, langkah pertama yang harus diambil bukanlah mengepak satwa tersebut ke dalam kerangkeng menuju Alas Purwo, melainkan mencabut segala bentuk penetapan wilayah pertambangan di sekitar ekosistem Ujung Kulon.

Tanpa jaminan bebas tambang, wacana relokasi satwa hanya akan tercatat sebagai preseden buruk, ketika dalih mitigasi bencana digunakan untuk membuka karpet merah bagi eksploitasi emas yang merusak bumi.
WhatsApp Facebook 💬 Komentar & versi lengkap

Berita Terkait

Kesejahteraan Personel Damkar Mamuju Mesti Jadi Prioritas Kebijakan Daerah38 Senter KIM Diharapkan Jadi Pioner Pemkab Mamuju Menyebarluaskan InformasiKeselamatan Pelari Jadi Prioritas, Mamuju Run 2026 Libatkan Tim Medis dan Rumah Sakit BhayangkaraFKUB Sulbar Ajak Pemuda Jadi Penggerak Kerukunan di Ruang Digital